அரசின் மின்சார ஏகபோக உரிமையின் பாரம்பரிய விளைவாக, தனியார் மின் உற்பத்தி நிறுவனமான ஏஸ் பவர் எம்பிலிப்பிட்டிய (Ace Power Embilipitiya (Pvt) Ltd) நிறுவனத்திற்கு சுமார் பத்து ஆண்டுகளாக மில்லியன் கணக்கான டொலர்கள் ஈவுத்தொகை (equity returns) வழங்கப்பட்டுள்ளது. இது இலங்கையின் நீண்டகால மின் உற்பத்தித் திட்டமிடலில் உள்ள கடுமையான குறைபாடுகளையும், அவசரகால மின் கொள்முதலை மட்டுமே நம்பியிருக்கும் அதிக செலவுமிக்க போக்கையும் அம்பலப்படுத்தியுள்ளது.
அரசு நிறுவனங்கள் பற்றிய குழுவின் (COPE) விசாரணைகள் தொடர்பில் எரிசக்தி அமைச்சரின் அவதானிப்புகளைக் கொண்ட பாராளுமன்ற வெளியீட்டுத் தொடர் இலக்கம் 396 இல் வெளிவந்துள்ள விவரங்களின்படி, 100 மெகாவாட் எரியெண்ணெய் (furnace oil) மின் உற்பத்தி நிலையத்தின் ஆபரேட்டருக்கு 2018 மற்றும் 2024 ஆம் ஆண்டுகளுக்கு இடையில் ஈவுத்தொகை அடிப்படையில் மட்டும் முன்னாள் இலங்கை மின்சார சபை சுமார் 10.39 மில்லியன் டொலர்களைச் செலுத்தியுள்ளது. 10 வருடங்கள் கொண்ட அசல் மின் கொள்முதல் ஒப்பந்தம் 2015 ஏப்ரல் மாதத்துடன் முடிவடைந்தபோதிலும் இந்தச் செலுத்துதல்கள் செய்யப்பட்டுள்ளன.
அசல் ஒப்பந்தம் காலாவதியானதைத் தொடர்ந்து, அந்த மின் உற்பத்தியாளரிடமிருந்து மின் கொள்முதலை நீடிப்பதற்காக அரச மின்சார சபை மீண்டும் மீண்டும் அமைச்சரவை ஒப்புதல்களைப் பெற்றது. திட்டமிடப்பட்ட குறைந்த செலவிலான மின் உற்பத்தி நிலையங்களைக் கட்டுவதில் ஏற்பட்ட தாமதம், தெற்கு மின் வலையமைப்பில் ஏற்பட்ட கடுமையான விநியோகக் தடைகள் மற்றும் சமனலவெவ போன்ற முக்கிய நீர்மின் தேக்கங்களை வற்றச் செய்த நீண்டகால வறட்சி ஆகியவற்றைக் காரணம் காட்டி, இந்த ஒப்பந்த நீடிப்புகள் அவசர நிலையின் அடிப்படையில் வழக்கமாக நியாயப்படுத்தப்பட்டன.
2016 மற்றும் 2023 ஆம் ஆண்டுகளுக்கு இடையில், முன்னாள் மின்சார சபை ஐந்து தனித்தனி ஒப்பந்த நீடிப்புகள் மற்றும் குறுகிய கால ஒப்பந்தங்களை மேற்கொண்டது. ஏப்ரல் 2016 முதல் ஏப்ரல் 2017 வரையிலான முதலாவது ஓராண்டு நீடிப்பின் போது, அரசு 4.16 மில்லியன் டொலர்களை மாற்ற முடியாத திறன் கட்டணங்களாகப் (non-escalable capacity charges) செலுத்தியது; இதில் 3.16 மில்லியன் டொலர்கள் ஈவுத்தொகையாகும். 2017 ஆம் ஆண்டில் செய்யப்பட்ட இரண்டாவது நீடிப்பின் மூலம் 4.37 மில்லியன் டொலர்கள் பெறப்பட்டன; இதில் 3.32 மில்லியன் டொலர்கள் ஈவுத்தொகையாக அடங்கும். 2018 முதல் 2021 வரையிலான 3 ஆண்டுகள் கொண்ட பரந்த நீடிப்பானது 13.17 மில்லியன் டொலர் தொகையை மாற்ற முடியாத கட்டணங்களாகச் செலுத்த வழிவகுத்தது; அதில் 10.02 மில்லியன் டொலர்கள் உரிமையாளர்களுக்கு வழங்கப்பட்ட ஈவுத்தொகையைக் குறிக்கிறது.
2022 பொருளாதார நெருக்கடியின் போது நாடு தழுவிய மின்வெட்டைத் தடுக்க மேலும் பல குறுகிய கால கொள்முதல்கள் செய்யப்பட்டன. பின்னர் 2023 இன் பிற்பகுதியில், விவசாயத் தேவைகளுக்காக சமனலவெவவிலிருந்து நீர் திறக்கப்பட்டபோது தெற்கு பிராந்தியத்தில் ஏற்பட்ட கடுமையான நீர் பற்றாக்குறையை சமாளிக்கவும் இந்த ஏற்பாடுகள் செய்யப்பட்டன. இந்தத் தற்காலிக ஏற்பாடுகள் முழுவதிலும், அரசு தொடர்ந்து மாற்ற முடியாத திறன் கட்டணங்களைச் செலுத்தி வந்ததன் மூலம், ஓய்வுபெற்ற இந்த சுயாதீன மின் உற்பத்தியாளருக்கு இலாப வரம்பு உறுதி செய்யப்பட்டது.
எரிசக்தி துறை ஒழுங்குமுறை அமைப்பான இலங்கை பொதுப் பயன்பாடுகள் ஆணைக்குழுவின் (PUCSL) தொடர்ச்சியான எதிர்ப்புகளுக்கு மத்தியிலும் இந்தத் தொடர் நீடிப்புகள் இடம்பெற்றன. காலாவதியான சுயாதீன மின் உற்பத்தியாளர்களின் ஒப்பந்தங்களை நீடிப்பது, புதிய மின் உற்பத்திக்கான போட்டிப் புள்ளி கோரலைக் (competitive tendering) கட்டாயமாக்கும் இலங்கை மின்சாரச் சட்டத்தின் 43 ஆம் பிரிவை மீறுவதாகும் என ஒழுங்குமுறை ஆணையம் அரச நிறுவனத்திற்கும் எரிசக்தி அமைச்சுக்கும் பலமுறை தெரிவித்தது. இருப்பினும், தடையற்ற தேசிய மின் விநியோகத்தைப் பேணுவதற்காக அமைச்சரவை வழிகாட்டுதல்களின் கீழ் அவசரகால விதிகளைப் பயன்படுத்தி அமைச்சின் அதிகாரிகள் இந்த ஒழுங்குமுறைத் தடைகளை மீறினர்.
இந்த ஒப்பந்த நீடிப்புகளின் அதிக நிதிச் செலவானது, மின் உற்பத்தி நிலையத்தை நேரடியாக விலைக்கு வாங்க அரசு எடுத்த தோல்வியுற்ற முயற்சிகளுக்கு நேர்மாறாக உள்ளது. மார்ச் 2016 இல், குறைந்த செலவில் நீண்டகால மின் வலையமைப்பு ஸ்திரத்தன்மையை உறுதி செய்வதற்காக எம்பிலிப்பிட்டிய மின் உற்பத்தி நிலையத்தை விலைக்கு வாங்குவது குறித்து பேச்சுவார்த்தை நடத்த அமைச்சரவை தொடக்கத்தில் ஒப்புதல் அளித்தது. ஏஸ் பவர் எம்பிலிப்பிட்டிய நிறுவனம் 17 மில்லியன் டொலர் விற்பனை சலுகையை சமர்ப்பித்த நிலையில், முதன்மை அரசாங்க மதிப்பீட்டாளர் ஜூலை 2017 இல் அந்த வசதியை 2.37 பில்லியன் ரூபாயாக மதிப்பீடு செய்தார். மின் உற்பத்தி நிலையத்தின் பராமரிப்பு மற்றும் சீரமைப்புக்காக அதிக மூலதனம் செலவிடப்பட்டுள்ளதாகக் கூறி நிறுவனம் தனது விலையைக் குறைக்க மறுத்ததால் பேச்சுவார்த்தைகள் முறிந்தன. இதன் விளைவாக, அரசு அந்தப் கையகப்படுத்தலைக் கைவிட்டு, குறுகிய கால திறன் கட்டணங்களை மீண்டும் செலுத்தத் தொடங்கியது. இறுதியில், அந்தச் சொத்தின் முழுமையான மதிப்பீட்டுத் தொகையை விட செயல்பாட்டு நீடிப்புகளுக்காக மிக அதிக தொகையை அரசு செலுத்தியது.
நீண்டகாலமாக நீடித்து வந்த இந்த சர்ச்சைக்கே முற்றுப்புள்ளி வைக்கும் வகையில், மறுசீரமைக்கப்பட்ட புதிய அரச மின்சார நிறுவனம் 2025 ஜனவரி 30 அன்று ஏஸ் பவர் எம்பிலிப்பிட்டிய நிறுவன நிர்வாகத்திற்கு இனி அந்த மின் உற்பத்தி நிலையத்திலிருந்து மின் கொள்முதல் தேவைப்படாது என உத்தியோகபூர்வமாக அறிவித்தது. 2025 செப்டம்பர் 24 அன்று நடைபெற்ற முக்கியமான COPE குழு விசாரணையைத் தொடர்ந்து, அவசரகால மின் கொள்முதல் மற்றும் அந்த நிறுவனத்திற்குச் செலுத்தப்பட்ட திறன் கட்டணங்கள் குறித்து முழுமையான தடயவியல் தணிக்கைக்கு (forensic audit) பாராளுமன்ற மேற்பார்வை உறுப்பினர்கள் பரிந்துரைத்தனர். இது பல ஆண்டுகளாக அரசுப் பொக்கிஷத்தைச் சூறையாடிய அவசரகால வெப்பமின் உற்பத்தியின் முறையான சார்புநிலைக்குப் பொறுப்புக் கூறுவதை நோக்கமாகக் கொண்டுள்ளது.
